Valse Verwachtingen

Uit Astrowiki
Versie door Redfish (Overleg | bijdragen) op 27 mei 2009 om 17:08 (Visuele amateur-sterrenkunde...)

Ga naar: navigatie, zoeken

We kennen ze allemaal wel: de plaatjes in tijdschriften of op internet. Schitterende gedetailleerde foto's van nevels, sterrenstelsels en planeten. De kleuren spatten je tegemoet. Misschien bent u daarom wel enthousiast geworden over sterrenkunde want zeg nou eerlijk: wie wil dat nou niet met zijn eigen ogen aanschouwen of dergelijke foto's zelf maken?!

Visueel zult u echter nooit in de buurt komen van deze foto's. In het donker werken onze ogen nu eenmaal anders dan overdag en zijn nauwelijks in staat kleuren waar te nemen. Verder zijn de meeste foto's gemaakt met telescopen waarvan de spiegel waarschijnlijk groter is dan uzelf. Dit soort apparaten zijn voor amateurs niet haalbaar. Als u de beschikking heeft over een auto met aanhanger en nog 20.000 euro ergens heeft liggen en niet weet wat u daarmee aanmoet, dan zal sterrenkijken zeker specatulair worden. u moet er dan wel nog eerst elke keer een paar honderd kilometer voor rijden op zoek naar donkere locaties met stabiel weer want u kunt nog zo'n grote kijker aanschaffen, als de lichten rondom uw achtertuin dusdanig prominent aanwezig zijn, dan zult u alsnog niet veel zien.

Fotografisch komt u er iets 'beter' vanaf. Voor een kleine 4000 euro kunt u al foto's zoals in de bladen zelf maken. Deze foto's zijn tot stand gekomen door een bepaald object urenlang op een lichtgevoelig oppervlakte zoals een CCD-chip te laten 'instralen'. Op die manier wordt het effect van het licht versterkt en ontstaat een helderder beeld. Beelden verkregen via deze methoden zijn dus al nooit vergelijkbaar met het beeld dat onze eigen ogen in real-time opleveren, laat staan de kleuren die vaak kunstmatig worden toegevoegd.

Doordat onze aarde ronddraait lijken de zon, maan en hemel zich te bewegen. Het doel van een montering voor astrofotografisch gebruik is om de rotatie van de aarde teniet te doen en zo het object op exact dezelfde locatie op de lichtgevoelige chip te houden. Een kleine afwijking gaat al ten koste van de scherpte. Een montering die een camera en telescoop urenlang op vrijwel exact dezelfde locatie aan de (bewegende) hemel kan houden kost al gauw een 2000 of 3000 euro. Goedkoper kan ook, maar dan bent u alsnog minimaal 1000 euro kwijt omdat u niet urenlang handmatig een object wilt volgen. De kijker hoeft dan niet al te groot te zijn, voor een paar honderd euro bent u klaar, maar dan heeft u nog een camera of CCD chip nodig. Een camera kunt u al voor een paar honderd euro kopen, maar omdat de chip ook gevoelig is voor infrarood licht moet de camera vrijwel altijd uitgerust moeten worden met een (duur) infrarood filter. Een alternatief vormen de CCD-Chips. Deze beschikken sowieso al over een dergelijk filter en zijn makkelijk te koelen waardoor de kwaliteit van de foto's nog een stuk beter wordt dan van een digitale spiegelreflex. Nadeel van al deze specifieke technologie is de prijs. Deze lopen zeer uiteen van zo'n 1500-15.000 euro, afhankelijk van de resolutie, grootte, kwaliteit en koelmogelijkheden van de chip. Helaas bent u er dan nog niet. Vrijwel alle foto's die U in gedachten heeft zijn bewerkt op een computer. Dit is geen kwestie van een paar minuutjes. U bent niet alleen uren aan het wachten op een (op dat moment visueel onbruikbare) telescoop. U moet daarna ook nog eens uren achter de pc zitten om het maximale uit uw foto's te halen. Wilt u ook nog opnames in kleur maken, dan moet u vaak dezelfde foto nog een paar keer maken, maar dan telkens met een ander kleurfilter. U kunt dus zomaar een hele maand vrije tijd kwijt zijn met het maken van één enkele foto.

Behoort u tot een van de twee hierboven beschreven kapitaalkrachtige en/of geduldige categorieën, dan hoeft u uw verwachtingen niet bij te stellen. In alle andere gevallen is dat wel degelijk nodig.

Visuele amateur-sterrenkunde...

is een hobby voor mensen die het kleine weten te waarderen en niet zozeer gefascineerd raken door wat ze zien, maar meer door de betekenis van wat ze zien. Dat kleine vlekje in beeld is het licht van honderden miljarden sterren, sommige vele malen groter dan onze zon, dat miljoenen jaren heeft gereisd en zich nu verzamelt op uw netvlies. Het vlekje op zichzelf is natuurlijk niet spectaculair. De betekenis van dat vlekje des te meer.

Is er dan helemaal niks om enthousiast over te worden? Jazeker wel! De maan is een object dat altijd spectaculair is en zoveel detail toont dat je er niet op uitgekeken raakt, ongeacht het gebruikte instrument. Vanaf 50 euro 2e hands heeft u al een geschikte kijker. Voor planeten moet iets dieper in de buidel getast worden, maar ook planeten kunnen spectaculair zijn. Ook andere objecten kunnen zeker spectaculair zijn, maar dan wel alleen met een instrument dat groot genoeg is en een sterrenhemel die donker genoeg is, maar vergis U niet, dan nog blijven het wazige kleine vlekjes met wat verschillende grijstinten. Een geschikte kijker koopt u al voor zo'n 150-200 euro maar helaas is een donkere sterrenhemel niet te koop. Daarvoor zult u echt in de auto moeten kruipen en naar een donkere locatie moeten afreizen. Tot slot is sterrenkunde een hobby waar u heel uw leven plezier van kunt hebben. Er is zoveel te zien, dat het onmogelijk is om uitgekeken te raken.

Om te bepalen of visuele sterrenkunde iets voor U is kunt U voor Uzelf antwoord geven op de volgende vragen:

  • Bent u gefascineerd door de plaats van de mens in een groter geheel?
  • Lijkt het u wat om een tiental minuten te zoeken naar een illuster object in een sterrenatlas?
  • Kunt u enthousiast worden als dat object enkel te zien is als wazig klein grijs vlekje?
  • Vind u het niet erg dat u in Nederland waarschijnlijk slechts 40-50 heldere nachten per jaar zult meemaken waarvan een deel ook nog eens niet bruikbaar is door een onstabiele atmosfeer of storende maan?
  • Maakt het u niks uit dat u in de wintermaanden urenlang in de kou moet staan op zoek naar die wazige vlekjes?
  • Heeft u maling aan onbegrip van mensen in uw omgeving over uw hobby?
  • Houdt u ervan om lijstjes af te werken?

In dat geval is visuele sterrenkunde iets voor u.

Fotografische sterrenkunde...

heeft een deel van de nadelen van visuele sterrenkunde niet. Als uw systeem in staat is een object te volgen, dan hoeft u na het uitlijnen van de montering enkel maar op de computer de locatie van het te zoeken object in te geven. Dit verschijnt dan automatisch in beeld. Ook hoeft u natuurlijk niet lang in de kou te staan. U kunt de telescoop rustig zijn werk laten doen terwijl u binnen wacht met een warm kopje koffie. Tot slot speelt lichtvervuiling een kleinere rol dan voor visueel waarnemen. Astrofotografie is prima te beoefenen in een lichtvervuilde tuin. Het grootste nadeel blijft echter dat u fotografisch niet veel hoeft te verwachten voor 200 euro. U kunt er dan het beste helemaal niet aan beginnen. Als u al de beschikking heeft over een laptop en webcam kunt u aardige foto's maken van de maan en de planeten, maar wilt u de rest ook doen, dan schiet de instapprijs een factor 10 omhoog.

Als slot wil ik u nog meegeven dat dit stuk niet is bedoeld om nieuwelingen te ontmoedigen, des te meer om de valse verwachtingen die bij vrijwel iedereen aanwezig zijn de wereld uit te helpen. Op deze manier hoop ik dat meer mensen de hobby zullen blijven beoefenen in plaats van voortijdig ermee stoppen door teleurstelling.

Bent u na dit verhaal alsnog enthousiast, en wilt u wel eens zien wat sterrenkijken nu ècht omvat, dan kunt u in deze wiki voldoende goede tips vinden voor het kopen van een goede kijker.

Redfish 1 okt 2008 19:23 (CEST)