Beginner accessoire set

Uit Astrowiki
Versie door Tomb (Overleg | bijdragen) op 17 mei 2009 om 19:28 (Startset)

Ga naar: navigatie, zoeken

Inleiding

Je hebt een telescoop gekocht en dan? Wat heb je allemaal nodig om succesvol te kunnen waarnemen? Je kunt makkelijk veel geld uitgeven, maar waaraan besteed je je geld het best?

Veel beginners starten met een (tweedehands) elfje (114/900 newton telescoop) of iets dergelijks. Deze lijst is daar dan ook op gebaseerd. Maar ook voor de 20cm f/6 dobson (het moderne elfje) is deze lijst m.i. prima.

Eigenlijk is vooral een Waarneemstek erg belangrijk. Het is niet het onderwerp van dit artikel, maar zonder geschikte stek is waarnemen erg lastig. Zoek (of maak) een plekje uit het zicht van straatlantaarns, zodat je ogen goed aan het donker kunnen wennen. Voor de maan en planeten hoeft het niet helemaal donker te zijn, maar direct licht is ook dan funest. Dus zoek of maak eerst een goede plek en ga pas dan op zoek naar accessoires.

Waarneemset

Voordat je allerlei accessoires voor je telescoop koopt, zul je een aantal spulletjes bij elkaar moeten zoeken of improviseren.

  • Een zithulp. Je kunt natuurlijk met een gewone tuinstoel beginnen.
  • Een rood lampje waarmee je een sterrenkaart kunt lezen zonder dat je nachtzicht aangetast wordt. Een (niet te fel) fietsachterlicht doet het prima.
  • Een sterrenkaart of atlas. Begin met de sterrenkaart van hemel.waarnemen.com. De Star Hopping Guide to the Messier Marathon van Rob Hawley (zoek onder Star Hopping Guide in PDF) heeft prima zoekkaartjes voor de beginner. Wacht nog even met de aanschaf van een atlas totdat je de eerste 10 messiers objecten hebt gezien. Dan kun je veel beter bepalen wat je nodig hebt.

Oculairs

Veel redelijke en goede telescopen worden geleverd met waardeloze oculairs. Door hierin te investeren kun je veel meer halen uit je telescoop. Het is echter ook heel makkelijk om veel geld uit te geven. Dit advies is gebaseerd op een hoge prijs/prestatie verhouding binnen een beperkt budget.

Oculairmaat

Meet eerst de diameter van de insteekhuls van je oculairs: Vroeger werd de maat 0.965" gebruikt (24.5mm). Tegenwoordig is 1.25" (30.6mm) standaard. Vaak zijn 0.965" oculairs van bedroevende kwaliteit. Investeren in 0.965" oculairs in zonde van het geld want alle moderne telescopen hebben 1.25" focussers. De focusser (of hele telescoop) vervangen voor een 1.25" exemplaar (tweedehands) is dan de beste optie.

Startset

Voor de meeste telescopen is een set van twee oculairs en een 2x barlow een prima start. Een 2x barlow verdubbelt de brandpuntsafstand van je telescoop waardoor de vergroting ook verdubbelt. Je hebt dan voor elk oculair twee verschillende vergrotingen met/zonder barlow. Door twee oculairs handig te kiezen kun je een goede set samenstellen met vier bruikbare vergrotingen.

Voor het elfje (en andere telescopen met brandpuntsafstand tussen 800 en 1200 mm) is een 25mm en 9mm oculair en 2x barlow een goede keuze. Samen met de 2x barlow heb je dan effectief 25, 12.5, 9 en 4.5mm oculairs. Dit levert vergrotingen van 900/25 = 36x, 72x, 100x en 200x.

Oculairkeuze

Er zijn veel Soorten Oculairs. Voor oculairs zijn twee eigenschappen voor beginners vaak als eerste van belang: De oogafstand en het beeldveld van het oculair.

Oogafstand

Vooral de oogafstand (eye-relief) kan voor oculairs met korte brandpuntafstand beperkt zijn, dit is vooral oncomfortabel, maar hoeft geen probleem te zijn. Toch kan een investering juist op dit vlak de moeite waard zijn. Waarneemcomfort betekent dat je meer zult zien en meer voldoening beleeft.

Oogafstand is voor veel eenvoudige oculairs evenredig met de brandpuntafstand van het oculair. Een 25mm plossl/kellner heeft vaak een prettige inkijk, bij een 10mm oculair is het vaak al oncomfortabel weinig.

Beeldveld

Bij een telescoop worden vaak kellners en plossl oculairs geleverd met een beperkt beeldveld (van 40 tot 55 graden). In een elfje levert een 25mm plossl een vergroting van 36x. Dit oculair heeft een schijnbaar beeldveld van 53 graden, dit betekent dat (53/36 = 1.47) ongeveer anderhalve graad van de hemel te zien is door het oculair.

Breedveldoculairs komen ruwweg in twee smaken met een schijnbaarbeeld veld tot 70 graden en 80 graden en meer. De prijsklasse van de laatste is boven de 300 euro en laten we buiten beschouwing.

Advies

Een paar veel gebruikte betaalbare oculairs zijn:

  • Een willekeurige 25mm plossl. 30 euro nieuw, 10 euro tweedehands. Vaak zitten ze bij de telescoop en voldoen prima. Bij mijn elfje zat een 25mm kellner (SMA 25) ook deze voldoet prima. 32mm plossl hebben vaak een te grote oogafstand en 40mm plossls hebben een kleiner beeldveld.
  • 9mm TS SWM ook bekend als Orion Expanse, Skywatcher ultrawide. Dit zijn allemaal dezelfde oculairs met andere (merk)namen. 49 euro. 9mm schijnt de beste uit de serie te zijn en past prima de 25/9/2x set.
  • TS HR Planetary. De 6mm versie is zeer geschikt voor een elfje (vergroting dan 150x). Het is een kloon van de Burgess TMB Planetary. Goedkoop, fijne oogafstand. De 9mm versie kan ook in plaats van de 9mm TS SWM worden aangeschaft. Of de HR Planetary in dat geval zijn meerprijs waard is durf ik niet met zekerheid te zeggen.

De Baader Hyperion oculairs worden vaak genoemd als betaalbare breedveld oculairs in het wat duurdere segment (110 euro/stuk). Ze zijn in principe prima geschikt voor een elfje, maar mogelijk te zwaar voor het contragewicht van de montering. Er is dan een extra contragewicht nodig om de telescoop in balans te houden. We laten ze hier verder buiten beschouwing.

Barlow

De GSO Barlow van TS is ruim voldoende voor 30 euro. Zonder twijfel de beste 1.25" barlow is de Televue 1.25 2x barlow. Voor 100 euro koop je een barlow voor het leven. Als beginner is de TS GSO Barlow m.i. een uitstekende keuze.

Aankoop

In dit artikel wordt naar de webshop van Teleskop Service (TS) gelinkt. Op het moment van schrijven bieden ze lage prijzen en goede service. Dat kan natuurlijk veranderen, dus goed zoeken! En net als voor de aanschaf van een telescoop geldt: Koop tweedehands, als iets dan niet bevalt kun je het vaak zonder (veel) verlies weer doorverkopen.

Collimatie gereedschap

Newton kijkers moeten gecollimeerd worden, d.w.z. de spiegels worden uitgelijnd. Lees vooral eerst het collimatie artikel van sixela: Collimeren van een Newtontelescoop, d.w.z. uitlijnen van de spiegels en de website van Jan van Gastel.

Je hebt in ieder geval gereedschap nodig voor twee collimatie stappen:

  • Richten van de vangspiegel. Dit hoeft niet vaak te gebeuren, maar het is verstandig het voor elke sessie te controleren.
  • Richten van de hoofdspiegel. Dit moet voor elke waarneemsessie.

Het richten van de hoofdspiegel is het belangrijkst en gelukkig niet moeilijk. Als gereedschap is alleen een collimatiekapje nodig. Als een kapje niet bij de telescoop is meegeleverd zijn ze eenvoudig zelf te maken; Snij de bodem uit een filmroldoosje en boor een gaatje van 2mm in de deksel. Voor het beste effect kan de binnenkant van de deksel reflecterend gemaakt worden met wit papier of aluminiumfolie.

Voor het richten van de vangspiegel volstaat bij een elfje het collimatiekapje. Als de focusser een stuk uitgeschoven wordt dient deze als een soort kijkbuis. Een kijkbuis is ook eenvoudig zelf te maken van een stuk PVC buis en dop. Er is zelfs 1.25" WC pvc buis te koop!

Een lasercollimator of een chesire zijn niet nodig voor elfjes en andere kleine newtons. Voor het richten van de vangspiegel is een lasercollimator erg handig, maar goedkope lasercollimators zijn vaak zelf niet goed uitgelijnd. Ik gebruik zelf een laser in combinatie met een barlow voor een 20cm newton waarbij ik niet tegelijkertijd door het collimatiekapje kan kijken en de collimatiebouten kan verstellen, maar voor een elfje is dit helemaal niet nodig.

Overigens is een lasercollimator ook zelf te maken: Lasercollimator_van_een_goedkope_sleutelhanger-laser.

Meer lezen

Het boek Star Ware van Phil Harrington is een uitstekende beginnersgids voor de aankoop van telescopen en accessoires.

Tom Kooij, mei 2009. Aanvullingen toegestaan en welkom!