Waarnemen voorbereiden

Uit Astrowiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Inleiding[bewerken]

Deze handleiding gaat al van enige voorkennis uit en bouwt verder op de inleiding Starten met waarnemen. Hoofddoel is de hobbie wat tastbaarder te maken. Welke handelingen verricht je normaal gesproken en welke zijn belangrijker dan andere? Voor mensen die al over een telescoop beschikken kan dit een klein zetje in de rug vormen om sneller een bepaalde vaardigheid te krijgen, ook al leert men het meeste van trial en error, zie deze handleiding dan als een soort afkorting. Erover lezen kan altijd, maar uiteindelijk zul je het gewoon moeten doen. Voor mensen die nog geen telescoop hebben kan het interessant zijn om te lezen wat waarnemen in de praktijk behelst.

Leer je instrument kennen[bewerken]

Al die knopjes en draaidingen kunnen best lastig zijn in het donker

Het is een open deur maar natuurlijk van essentieel belang voor een succesvolle sessie waarnemen. Als je niet eens weet hoe je de telescoop hoger of lager moet richten, dan zul je weinig gericht iets kunnen zoeken. Zorg dus dat je de telescoop goed kent. Waar zitten alle knopjes, wat doet wat en het is ook handig om met je ogen dicht deze knopjes te kunnen vinden. Je wilt namelijk niet altijd gaan zoeken naar dat knopje in het donker.

Lijn de zoeker uit(!)[bewerken]

Een zoeker die niet uitgelijnd is, is geen zoeker. De zoeker is een zeer belangrijk onderdeel. Deze geeft een groot beeldveld en laat als het goed is genoeg van de hemel zien om je op te oriënteren. Het scheelt ook veel als deze echt goed is afgesteld. Neem er dus lekker de tijd voor. Overdag is dit het makkelijkst omdat dat waar je op richt meestal niet zal bewegen. Je hebt geen last van een draaiende aarde. Richt de kijker (met zoeker) op een object dat zich vrij ver van je locatie bevindt, bijvoorbeeld de punt van een kerktoren, of een raampje in een flat ver weg. Probeer dit object met je kijker in beeld te krijgen, raak dan de kijker niet meer aan, en stel dan de zoeker af. Dit kan in sommige gevallen een beetje lastig zijn. Het ene systeem is simpeler dan het andere, maar met wat moeite moet je er wel uit komen. Als het object in het midden van je zoeker en je kijker staat, ga dan een stapje omhoog met de vergroting en kijk hoe goed de zoeker nog overeenkomt met het beeld dat je in je kijker ziet. Is de afwijking groot, pas dan de zoeker aan. Op een bepaald moment heeft meer vergroten geen zin meer aangezien je een objectn in je zoeker niet nauwkeurig genoeg zult kunnen centreren. Een zoeker die een object toont bij een vergroting van 100x of meer is zeer goed afgesteld, maar zo'n hoge vergroting is niet noodzakelijk om een werkbare zoeker te hebben. Dit zal bij 30x al zo zijn, maar algemeen geldt dat je zoeker nauwkeurig genoeg moet zijn om het object ongeveer in het midden te krijgen van het oculair dat je het meest zult gebruiken om wat zwakkere objecten te zoeken(meestal is dit de laagste beschikbare vergroting).

Wat doet het weer?[bewerken]

Een overtrekkend front zoals hier is natuurlijk niet gunstig voor de waarneming

Het heeft uiteraard weinig zin om die avond te gaan waarnemen als het weer te slecht is voor gerichte waarnemingen. Speur de weerpagina's af en kijk wat de wolken zullen doen. Vooral [www.sat24.nl Sat24] is hierbij handig om een last minute beslissing te nemen. Er zijn ook specifieke sites zoals meteoblue waar je per 3 uur een voorspelling kunt krijgen van je plaats en een seeingvoorspelling tot 12 uur 's avonds. Als je je aanmeldt op mymap server dan kun je zelfs een seeingvoorspelling voor de rest van de week opvragen.Astroforecast is een ander hulpmiddel dat je kunt gebruiken. Is het onbewolkt, dan is het handig om na te gaan hoe vochtig het wordt. Een luchtvochtigheid boven de 80% is vaak hinderlijk. Helaas is dit in Nederland vaker wel dan niet het geval. Vocht houdt stof vast en verspreidt en buigt licht. Lichtvervuiling wordt hierdoor nog hinderlijker dan deze al is, en het licht van het object zelf wordt verstoord waardoor nauwkeurige waarnemingen niet goed mogelijk zijn. Als de luchtvochtigheid boven de 90% is en er is weinig wind is er vaak kans op mist. Dit is uiteraard onwerkbaar. Hoge vochtigheid zorgt ook vaak voor dauw op de telescoop. Als je vangspiegel of correctorplaat beslaat dan kun je ook niet meer waarnemen. Het is dan raadzaam om maatregelen te nemen om dauw tegen te gaan.

Kleding[bewerken]

In het verlengde van het uitvogelen van het weer staat natuurlijk het kiezen van gepaste kleding. In de zomer is het een genot om lekker buiten te staan en je geen zorgen te hoeven maken over de temperatuur, maar in de winter kan het een ander verhaal zijn. Meer lagen is over het algemeen beter. Je staat toch lange tijd stil, dus kleding waarin je normaal gesproken zou wandelen is niet voldoende. Bij temperaturen onder nul kan de hoeveelheid kleding die aangedaan moet worden om warm te blijven best extreem worden(5 lagen zijn geen uitzondering). Neem ook altijd genoeg kleding mee, voor het geval je nog iets wilt aantrekken als je het te koud hebt. Ook kan het verstandig zijn de voeten te isoleren van de ondergrond. Deze trekken het eerst de kou aan. Als je een stoel hebt voor het waarnemen dan is het verstandig je voeten van de grond te houden. Het kan dan ineens best comfortabel worden.

Hoe laat wordt het donker?[bewerken]

Iedereen weet dat het in de winter vroeger donker is dan in de zomer. Het heeft dus geen zin om in juni je kijker om 8 uur buiten te zetten als je pas rond een uur of half 11 waarnemingen kunt verrichten. Houd hier dus ook rekening mee. In de astronomie wordt gesproken van schemeringen. Ook al is de zonneschijf onder de horizon verdwenen, het licht van de zon raakt onze atmosfeer nog een vrij lange tijd en dit licht verlicht de hemel. Het zonlicht verlicht de atmosfeer niet meer als de zon 18 graden of meer onder de horizon is, in de zomermaanden komt de zon niet eens tot 18 graden onder de horizon, het schemert dus eigenlijk de hele nacht in Nederland. Hoe lang de schemering duurt kun je opzoeken in de sterrengids of in Stellarium, je kunt dan kijken hoe laat de hemelachtergrond niet meer donkerder wordt. De maan reflecteert ook genoeg licht om een donkere hemel te verlichten. Als je deep-sky waarnemingen wilt doen, dan kun je het beste een maanloze nacht uitzoeken.

Ga je erop uit, laat mensen weten waar je bent[bewerken]

Je hoopt natuurlijk dat er niks ernstigs gebeurt, maar zou het zo zijn dan is het handig als men weet waar je ongeveer uithangt en hoe laat je ongeveer terug zult zijn. Afhankelijk van de duur van je verblijf is het verstandig wat eten en drinken mee te nemen.

Collimeer de telescoop (indien van toepassing)[bewerken]

Voor een zo helder en contrastrijk mogelijk beeld moet je kijker goed zijn gecollimeerd. Dit houdt in dat al het licht op het juiste punt samenvalt. Een handleiding voor collimeren vind je ook op deze wiki dus dat zal niet behandeld worden. Net als voor de zoeker geldt dat je collimeren overdag het beste kunt uitvoeren. De meningen verschillen erover, maar het is misschien het beste om de kijker te collimeren in de stand waarin hij bij waarnemingen ook het meest gebruik gaat worden. Een hoek van 45-75 graden is hiervoor goed geschikt. Buiten kun je de kijker gewoon op de hemel richten, deze is helder genoeg om het verschil tussen spiegel en collimatiehulpmiddelen duidelijk te maken. In het donker collimeren kan ook, maar het is aan te raden dit voor je waarneming te doen. In het donker zet je dan het puntje op de i. De secundaire spiegel afstellen is sowieso heel lastig in het donker, dat kun je sowieso het beste in daglicht/kunstlicht doen(en hoef je gelukkig maar 1 keer te doen als je het goed doet). Door het verplaatsen van de kijker zal de collimatie natuurlijk een beetje verstoord worden, maar normaal zal deze afwijking niet heel groot zijn. Neem dan een rood lampje en schijn hiermee op de hoofdspiegel en controleer de collimatie. Als je geluk hebt hoef je helemaal niet bij te stellen of slechts een beetje.

Zet de telescoop op tijd buiten[bewerken]

Als er geen regen vooraf gemeld is kun je de kijker al ruim van tevoren buiten zetten. Afhankelijk van het type kijker heeft temperatuur een grotere invloed op de waarnemingen. De beste waarnemingen verricht je als de spiegel/lenzen ongeveer dezelfde temperatuur hebben als de buitenlucht. Als je zeker weet dat het goed weer is, en dus nog niet donker is als je hem buiten zet kun je hem ook al buiten collimeren, dan hoef je het niet een 2e keer te doen.

Zet de telescoop handig neer[bewerken]

Kies een locatie waar zo goed mogelijk zicht op het oosten en zuiden is. Objecten aan de hemel stijgen net als de zon in het oosten, bereiken hun hoogste punt in het zuiden, en gaan onder in het westen. Op een starparty is het ook handig je telescoop ergens neer te zetten waar weinig mensen erlangs zullen lopen. Zo vermijd je onnodige ongelukken. En uiteraard wil je je telescoop zo neerzetten dat licht van een straatlantaarn verderop niet elke keer in je oog schijnt.

Lijn de montering uit[bewerken]

Mensen met een equatoriale montering zijn nog wat extra tijd kwijt met het richten van hun montering. Hiervoor is een zoeker ook essentieel. Oefen dit een paar keer, zodat je er een handigheid in krijgt. Niets is zo irritant als een uur bezig zijn met het uitlijnen van je telescoop terwijl je al een uur had kunnen waarnemen.