Tal 200k op H-EQ5

Uit Astrowiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Hierbij volgt mijn review van mijn Russische Tal 200k op een skywatcher H-EQ5 montering Met google zijn er plenty foto's van de Tal 200k en de H-EQ5 te vinden op internet.

Ik zal zowel de positieve als negatieve punten zo objectief mogelijk proberen te beschrijven.

De buis (OTA)[bewerken]

De Tal 200k is een compacte 20 cm kijker in de klasse Celestron C8 en Meade LX 90. Het optische systeem is familie van de Maksutov, alleen is de correctielens voor de secundaire spiegel geplaatst en het licht gaat hier op de heen en terugweg doorheen. Het optische systeem is uitgevonden door de Russische ingenieur Yoeri Klevtzov. In detail is de secundaire spiegel een negatieve lens die aan de achterzijde van een aluminium laag is voorzien. Dit heet dan een mangin lens. Daarvoor is de de meniscuslens geplaatst. Een en ander is in 1 huis gemonteerd. De centrale obstructie is ca. 35%, vergelijkbaar met een Schmidt Cassegrain (SCT) maar wonderwel is het contrast ietsje hoger dan bij een SCT. Een echt planetenbeest vind ik het echter niet. Voor deep-sky is 20 cm spiegel beschikbaar, een kanon van 30 cm vangt derhalve maar 2x zo veel licht. Het beeld laat geen vervorming, kleurfout of coma zien, tot aan de rand.

Alle spiegel en lensoppervlakten zijn zuiver sferisch, waardoor het relatief eenvoudig is een hoge optische kwaliteit te krijgen, tot op 1/10 lambda.

De buis is open aan de voorkant en heeft dus op die plaats geen grote correctielens zoals een Schmidt Cassegrain of een Maksutov. Dit heeft als voordeel dat de kijker vrij snel is afgekoeld en als nadelen dat de primaire spiegel gevoelig is voor stof (gelijk een Newton) en dat de secundaire spiegel/lens combinatie aan vanen is opgehangen. Bij de 200k zijn die gebogen en daardoor vrij dik, 5 mm. De kromme vanen voorkomen dat heldere sterren spikes krijgen. De kijker behoeft geen dauwkap en blijft dus compact en estetisch mooi om te zien.

De OTA is kort, slechts 55 cm, en heeft een brandpuntsafstand van 2000mm (F10). De eerste serie had een openingsverhouding van ca F8.5, recent is deze openingsverhouding ook weer leverbaar. De OTA weegt met zoeker en zenitprisma + oculair ca. 12 kg. Dit vereist dus een stevige montering.

De buis is wit, met zwarte uiteinden. Een witte buis heeft als voordeel dat je de telescoop niet omverloopt onder sterrenlicht.

De Tal 200k is een zeer robuste kijker, ik denk een van de meest robuste in z'n soort. De optische elementen kunnen onderling werkelijk geen kant op, behoudens met collimatiebouten.

Optiek[bewerken]

De Tal 200k biedt, als de seeing dat toe laat, een erg scherp beeld. Helaas ervaar ik dat als de seeing wat minder is, dat de 200k juist een iets minder goed beeld geeft dan bijvoorbeeld een C8. Bij een uitstekende seeing (in Nederland helaas zeldzaam) dondert de Tal 200k echter over alle 20 cm kijkers (met een vergelijkbare prijs) heen qua beeldkwaliteit, ongelofelijk. Dit is dan ook te zien aan de sterbeeld. Het sterbeeld is bij goede seeing slechts 14 micron, bij een SCT zijn dit blobs van 25 tot 30 micron. Dat is de reden waarom de grensmagnitude van de Tal ietsje dieper ligt, zwakke sterren worden minder uitgesmeerd. De Tal heeft echter geen spectaculaire coating als [UHTC]] of XLT waardoor weer wat voordeel verloren gaat. Bij een mindere seeing worden de sterbeelden echter wat rafelig. Apart is dat bij het Klevtsov design de intrafocale- en extrafocale beelden totaal verschillen.

Helaas heb ik een goede seeing in twee jaar tijd nog maar 2x meegemaakt. Dit sterkt mijn mening dat een C8 en een Tal 200k optisch in de praktijk elkaar niet zo veel ontlopen. Het beeld van de 200k is vlakker dan bij een Mak of SCT en bevat geen kleurfouten, sferische aberaties, noch astigmatisme of coma.

Wiskundig schijnt de Tal 200k een bijna ideale optische trein te hebben.

Collimatie[bewerken]

Dit gaat in tegenstelling tot een C8 of LX10/90 door middel van het verstellen van de primaire spiegel. Ook dit gaat erg makkelijk met een 8 mm dopsleutel met nul kans op beschadiging. Eenmaal collimeren kun je daarna met de kijker bij wijze van spreken gaan voetballen. Naar buiten en naar binnen slepen, slechte wegen e.d. hebben geen gevolgen voor de collimatie.

De secundaire unit is ook collimeerbaar, doch het is niet bedoeling dat er thuis of in het veld hier aan geprutst wordt. Er is een revieuw in Cloudy Nights waarin dit wel is gedaan omdat de primaire spiegel in de eerste series nog niet benaderbaar was. Het beeld kwam niet meer goed en de kijker viel dan ook tegen in deze review. Anno 2010 heb ik een nieuwe, goed werkende methode ontwikkeld om de hele optische trein te collimeren, gebruikmakend van een laser en een houten bok. Neem voor deze methode contact op met Bert Bogchelman (bij het astroforum bekend)

De focusser[bewerken]

De focusser van de Tal 200k had wel wat beter mogen zijn. Er zit geen speling in, maar de rack & pinion (= met tandjes) loopt niet al te soepel. Ik heb hem dan ook vervangen door een Crayford focusser en een 1:6 vertrager. Wat wel deugd is dat de originele focusser erg mooi het zenitprisma vasthoud als je het stelschroefje iets losdraait. Nu valt bij mijn nieuwe focusser het prisma er gelijk uit. Helaas is de focusser niet geschikt voor 2" oculairs, ook het centrale gat in de primaire spiegel is maar 4 cm. Het voordeel van de vaste focusser is wel dat het beeld absoluut niet beweegt bij het scherpstellen (geen image shift) maar daar staat weer tegenover dat het scherpstelbereik niet zo groot is. Een eventuele binoviewer moet dus altijd met een barlow worden gebruikt. Nadeel van de focusser is dat er geen standaard focalreducer aan/op kan. Door de focusser los te schroeven kan er echter wel een in, in deze een objectief van een 7x50 verrekijker. Er is met een 32 mm oculair geen vignettering en het beeld is tot aan de rand scherp. Je hebt zo een 20cm F5 rich field! Een zenitprisma kan helaas dan niet meer gebruikt worden. De focusser zelf heeft een ring aan de binnenzijde, zodat hij weer heel precies gecollimeerd teruggezet kan worden.

De oculairen[bewerken]

De Tal 200k wordt standaard gelevert met 2 1,25" oculairen, een Superplossl van 25 mm en een van 10mm. De 25 mm is goed, de 10mm redelijk tot goed. Vandaar dat ik speciaal voor maan en planeten een Orthoscopisch oculair van 7 mm heb bijgekocht. De korte 2x Barlow lens is goed en de lens zelf is afschroefbaar, waardoor je een extra verlengbuisje hebt. De Barlowlens zelf is dan ook weer onder een oculair te schroeven, waardoor hij 1.3x werkt. Toch leuk.

Het zenitprisma heeft dus een slim kraagje die vookomt dat hij er uit valt, maar dit werkt alleen i.c.m. de originele focusser. Het zenitprisma was echter niet helemaal goed uitgelijnd af fabriek, maar dit is makkelijk te verhelpen met stelschroefjes onder het afdekkapje. Optisch en mechanisch heb ik absoluut geen klachten (meer).

De Tal 200k wordt af fabriek afgeleverd met een zwarting die beter kan. Ik heb intussen de buis aan de binnenzijde van een verf/zand conbinatie voorzien, die ik ook aan de binnenzijde van de focusser en het zenitprisma heb aangebracht. Met name bij maanobservaties is er nu een merkbaar beter contrast.

De Zoeker[bewerken]

Standaard zit er een 8x50 8 graden zoeker bij die erg goed is. De bevestiging gaat met een zwaluwstaart en is erg robuust. Hij staat er zo op. De zoeker hoeft eigenlijk nooit afgesteld worden. Het kruisdraad is erg fraai, met een kleine onderbreking in het midden. Helaas (erg helaas zelfs) is het kruisdraad niet verlicht. De (helical) focussering is echter perfect.

De buis wordt geleverd in een prachtige houten kist die echter wel het nodige weegt.

Even een opmerking hierover: Je kunt de Tal 200k ook krijgen met de originele Russische montering, de GEM-3. Deze zit dan tezamen met de OTA in een grotere kist die met alles erin 52 kg weegt. Leuk voor de opslag maar 52 kg in de auto tillen (....).

Samenvattend voor wat de buis (OTA) betreft:

Pro's:

- compact

- ontzettend goede optiek bij goede seeing

- koelt sneller af dan een gesloten buis.

- zeer robust, eigenlijk geen collimatie nodig

- goede zoeker

- complete uitrusting in houten kist.

- veel waar voor z'n geld.


Tegen's:

- zware OTA vereist een stevige montering

- geen mogelijkheid om 2" oculairen te gebruiken

- niet zo goed geschikt voor een binoviewer

- open buis, gevoelig voor buis turbulentie en vuil op de spiegels.

- matige focusser

- matige zwarting van de buis.

- geen verlichte kruisdraden op de zoeker.

De montering[bewerken]

Ik heb de Tal 200k op een Synta (Skywatcher) H-EQ5 staan, het kleinere broertje van de EQ6. De H-EQ5 weegt 11 kg en kan de Tal 200k voor visueel gebruik goed aan. Het geheel is goed transportabel van de woonkamer naar het terras, maar verder houdt het snel op. Een en ander is (veel) te zwaar voor kinderen. Het geheel weegt: 12 kg (OTA) + 11 kg (montering) + 6 kg (statief) + 10 kg (tegengewichten) = 39kg De montering staat op een driepoot met stalen buizen van 4 cm dik. De buizen kunnen nog ca 50 cm extra uitgeschoven worden. Dit uitschuiven maakt het statief veel onstabieler en ik doe dat dus zelden. Onderaan de poten zitten rubberen sokjes, die na een jaar waren doorgesleten. Ik gebruik nu op steen 3 wasmachine trildempers. De spreider kan 3 kleine (1,25")oculairen en 2 2" exemplaren vasthouden.

De verbinding tussen OTA en montering is een zwaluwstaart en is iets verstelbaar, waardoor de OTA goed in evenwicht komt. Een en ander is stevig en de OTA is makkelijk te bevestigen aan de montering.

De montering bevat 2 motoren. De aansturing vindt plaats met een handkastje en de snelheid is 1x (voor volgen) 2x, 8x of 16x in alle richtingen. 8x werkt het fijnste. De motoren zijn keurig geruisloos, je hoort hen nauwelijks. Het volgen wordt gelijk weer opgepakt, dus er is (bijna) geen speling (backlash).

Het plastic handkastje is erg licht en toch stevig, hij is al tig keer op het terras gekletterd. Er zit wel een irritant fel groene LED in, die rood wordt bij het indrukken van een knopje. (Meneer Synta, had dat even ongekeerd!!). Ik heb nu de LED zwart gemaakt met een permanent marker. Ik had ook de LED om kunnen solderen maar dit voldoet ook. (Intussen de LED omgekeerd, schijnt nu standaard rood) Het kastje zit met een krulsnoer vast aan de montering. De draairichtingen van de motoren kunnen allemaal veranderd worden met schakelaartjes. Het stuurkastje is vrij makkelijk uit te breiden met een autoguiding poort (SG4 methode van SBIG) Met een USB naar SG-4 omzetter van Shoestring en het software programma PHD is autoguiden mogelijk met lichtere telescopen.

Hierbij nog een tip: met klittenband op de poten en op het kastje gaat het aanhaken van het kastje erg makkelijk, ook in het stikke donker.

De PE (periodic error) is bij mijn exemplaar 15' a 20' en voor visueel werk is dat prima. (1/2 doorsnede Jupiter). Wel heb ik het vieze vet binnenin vervangen door lithium (wit) vet.

Intussen ben ik er wel achter dat de montering + TAl 200k te licht is voor deep-sky fotografie.

Het visueel volgen van de sterren gaat goed, als ik een uurtje nergens aanzit, staat het object bij 200x nog keurig midden in beeld. Er is geen aparte snelheid voor maan of zon beschikbaar, maar dat mis ik ook niet.

De montering heeft een poolzoeker met hulplijnen in het oculair. Het vrij nauwkeurig op de pool zetten is zo makkelijk te doen zonder omrekentabellen. Ik heb zelf de poolzoeker intussen verlicht, maar er boven even inschijnen met een lampje gaat ook.

De montering loopt op 12 volt gelijkspanning, hetgeen in het vrije veld erg makkelijk is, ik sluit hem zo aan op de sigaretten aansteker van mijn auto. Thuis gebruik ik een 230/12 volt adapter uit de rommelbak. De bijgeleverde D-cel batterij pack is prutkwaliteit en heb ik nooit gebruikt.

De montering heeft een 18 mm dikke inschuifbare as waar de 2x 5kg gewichten aanhangen. De as is net lang genoeg om de Tal 200k met een camera o.i.d. in evenwicht te houden. Volgens mij buigt de as niet door met 10kg zodat een camera hierop gemonteerd zou kunnen worden.

De montering heeft graden en uren cirkels op beide assen. De nauwkeurigheid zou beter kunnen, bijvoorbeeld door een nonius aan te brengen.

Samenvattend:

Pro's:

- relatief voordelige montering

- 2 motoren ingebouwd, alle draden en motoren netjes weggewerkt

- statief en montering zijn stevig en stabiel.

- stille motoren

- Visueel uitstekende combinatie met de Tal 200k, trillingen zijn binnen 2 seconden uitgedoofd.

- 12 volt, makkelijk i.c.m een auto accu.

- volgt netjes met redelijke PE.

- prettig werkende poolzoeker


Tegen:

- geen Goto (Daarvoor is de H-EQ5 pro skyscan beschikbaar)

- elektronica niet standaard geschikt voor auto-guiding of PEC

- uitgeschoven poten maken de montering beduidend minder stevig

- slecht vet (vervangen die troep)

- onverlichte poolzoeker

- stom gemonteerde LED in het sturingskastje.

Eindconclusie[bewerken]

De combinatie van de Tal 200k en de H-EQ5 biedt veel waar voor je geld. De kijker presteert goed, bij tijd en wijlen magnifiek en wordt zeer compleet geleverd. In 2005 waren de twee alternatieven de Celestron C8 op een EQ5 zonder motoren en 1 oculair en de Meade LX10 met een vork montering. Beide concurrenten waren toen ca € 100,-- duurder en waren beduidend minder compleet. En ja, voor toen € 1.600,-- euro had ik ook een hele dikke Newton (25 cm op een EQ6) kunnen kopen, of een nog dikkere Dobson. (30 cm). Je levert dan echter veel in qua transportabelheid en waarneem gemak.


Bert Bogchelman Achterveld, maart 2007 Nederland