Saturnus

Uit Astrowiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Saturnus.jpg

Saturnus, de Romeinse god van de landbouw, is de zesde planeet vanaf de zon. Na Jupiter is hij ook de grootste gasreus in ons zonnestelsel. Zijn diameter bedraagt 120.536 kilometer. Saturnus is sterk afgeplat. Het verschil tussen de diameter van de polen en de evenaar bedraagt maar liefst 10%. Dit wordt veroorzaakt door zijn snelle rotatie: Saturnus draait in 10 uur en 27 minuten om zijn as. Een rondje rond de zon duurt 29,45 jaar. Op Saturnus is het ook ijzig koud: de gemiddelde temperatuur bedraagt -176 graden Celsius.


Opbouw en samenstelling[bewerken]

Saturnus is een gasplaneet. Dit betekend dat hij geen vast oppervlak heeft. De ijzeren kern is echter wel vast. De temperatuur loopt hier op tot 120.000 graden Celsius. Rond de kern zit een mantel van metallisch waterstof. Verder bestaat Saturnus voor 95% uit waterstof, 5% helium en het bevat sporen van water, methaan, ammoniak en kleine vaste deeltjes. De waterstoflagen lopen over van een vloeibare vorm naar gasvormig. Dit is een ongebruikelijke situatie die wordt veroorzaakt door de enorme druk. Hij geeft meer warmte af dan hij ontvangt van de zon. Dit komt door het Kevin-Helmholtz mechanisme en wordt versterkt door wrijvingswarmte. Verder heeft de gasreus een belangrijk magnetisch veld dat exact overeenkomt met de geografische polen. Net als Jupiter heeft Saturnus zware stormen die te zien zijn aan de vlekken. Er waaien winden tot 500 kilometer per uur.


Saturnus is de planeet met het laagst soortelijk gewicht. Als je een bak water zou hebben die groot genoeg is dat Saturnus erin past, dan zou je zien dat de planeet drijft.


Manen en ringen[bewerken]

Galileo was de eerste die Saturnus in 1610 door een telescoop zag. Hij zag de ringen, maar dacht aan dacht dat dit te wijten was aan een fout in de optiek. In 1695 ontdekte Christiaan Huygens dat het daadwerkelijk een ringensysteem was. Tot 1977 dacht men dat dit de enigste planeet was met ringen, maar door de ruimtemissies kwam men erachter dat dit niet het geval is. Saturnus heeft diverse ringen. De drie grootste (a, b en c) zijn zichtbaar vanaf de aarde. De Voyager bracht nog 4 ringen in kaart. Het ringenstelsel kent ook een aantal scheidingen: Het gat tussen de a- en b-ring heet de Cassini scheiding. De dunnere scheiding in de a-ring is de Enckescheiding. Binnen de ringen zijn nog meer scheidingen, zoals de Maxwellscheiding en de Keelerscheiding. De f-ring heeft een complexe structuur, die bestaat uit 2 smalle, heldere ringen met maantjes.

Ringen.JPG


De ringen van Saturnus lijken massief, maar dit zijn ze niet. Ze bevatten erg weinig materiaal, zoals waterijs, stofdeeltjes en brokstukken. De ringen zijn extreem dun (200 meter) en hebben een diameter van 250.000 kilometer. De ringen zijn erg helder: het albedo bedraagt 0,2 tot 0,6. Saturnus kent ook zogenaamde spaken: donkere plekken tussen de ringen. De oorsprong hiervan is nog steeds een mysterie. Men denkt dat het magnetische veld van Saturnus ermee te maken kan hebben. Er bestaat een complexe getijdenwerking tussen de ringen en enkele maantjes van de planeet. Sommige manen zorgen ervoor dat de ringen op hun plaats blijven. Mimas lijkt de verantwoordelijke voor het ontbreken van materiaal in de Cassini scheiding.


Saturnus heeft een hoop manen en maantjes. In november 2006 waren er maar liefst 56 bekent. Titan is de grootste maan met een doorsnede van 5.150 kilometer en heeft een atmosfeer. Deze maan is groter dan onze maan, en zelfs groter dan Mercurius en Pluto.

Manen.JPG


Ruimtevaart[bewerken]

Saturnus is voor het eerst bezocht door Pioneer 11 in 1979. Hij naderde de planeet tot op 21.000 kilometer. Hij leverde gegevens over het magnetische veld en de straling, en maakte de eerste gedetailleerde foto’s van de planeet, de ringen en enkele manen. Later volgden ook de Voyager 1 en 2. Deze sondes bevestigden het bestaan van de spaken en zagen een complexe wolkenstructuur in de atmosfeer van Saturnus. Voyager 1 verzamelde nog gegevens over de ringen en de samenstelling van de atmosfeer van de planeet en Titan. Op 15 oktober 1975 werd de Cassini-Huygens gelanceerd. Dit is een gezamelijke missie van de NASA en ESA. Zij leverden de eerste gedetailleerde foto’s op van Titan en ontdekten een orkaanachtige storm op de zuidpool van Saturnus. De Huygens is later geland op Titan.


Saturnus is duidelijk zichtbaar met het blote oog. Met een kleine telescoop is de afplatting goed te zien. Ook de ringen en enkele maantje zijn dan zichtbaar.



Demelza (11 december 2006)