Planetaire nevels

Uit Astrowiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Wat zijn planetaire nevels?[bewerken]

Planetaire nevels danken hun naam aan het feit dat ze er vroeger door telescopen uitzagen als een klein schijfje: planeten. Deze nevels hebben echter niks met planeten te maken.


Als een ster, die kleiner is dan acht maal de grootte van de zon, sterft, dan zwelt hij op als een grote, rode reus. De kern van de ster krimpt tijdens dit proces waarbij de kern steeds heter wordt. Hierbij worden de buitenste lagen van de ster de ruimte in geblazen. Doordat de kern zo heet is geworden ontstaat er straling. Deze straling zorgt ervoor dat het gas oplicht. Dit is de planetaire nevel die we zien door de telescoop. Uiteindelijk is de ster zoveel helderheid verloren dat het zijn leven zal eindigen als witte dwerg.

Planetaire nevels zijn meestal niet rond, zoals je misschien wel zou verwachten. Waarschijnlijk komt dit door de manier hoe de rode reus tijdens zijn proces in elkaar stort en gas uitstoot.

110962main nebula2.jpg Mz3 hst.jpg

Dit zijn twee voorbeelden van planetaire nevels met in het midden de centrale ster.


Deze nevels strekken zich behoorlijk groot uit en kunnen tot zo’n 40.000 astronomische eenheden (AE) groot worden. (1 AE is de gemiddelde afstand aarde-zon.) De samenstelling van zo’n nevel bestaat voor het grootste gedeelte uit waterstof, zuurstof, koolstof, stikstof en helium. Hierdoor ontstaan de verschillende kleuren die we zien.


Hoe helderder de nevel, hoe jonger deze is. Toch bestaan deze nevels niet erg lang: slechts 25.000 tot ongeveer 50.000 jaar. Een fractie in astronomische termen.


Kan ik zelf planetaire nevels waarnemen?[bewerken]

Sommige planetaire nevels zijn al zichtbaar door een verrekijker. Ze zijn dan zichtbaar als een gewone ster of als een wazig vlekje. Als je echt structuur wilt kunnen zien, dan is een grotere telescoop toch wel aan te raden. Als je alleen in het bezit bent van een verrekijker of kleine telescoop, dan kun je beter je hart ophalen door het bekijken van andere objecten, zoals sterrenhopen. De Ringnevel en Halternevel vormen echter een uitzondering. Deze zijn de moeite van het opzoeken zeker waard!


Uitgelicht[bewerken]

Halternevel

De Halternevel in sterrenbeeld Vosje (Vulpecula) werd in 1764 ontdekt door Charles Messier, en is de eerste planetaire nevel ooit waargenomen. Zijn leeftijd wordt geschat op 3.000 tot 4.000 jaar, alhoewel er wetenschappers zijn die beweren dat de nevel veel ouder is. Ook over de afstand bestaan grote meningsverschillen, maar ligt tussen de 490 en 3.900 lichtjaar. Een hele grote marge.


We kijken vanaf de aarde tegen de zijkant van deze nevel aan. Hierdoor zien we de bekende haltervorm. Als we tegen de bovenkant van de nevel zouden kijken, dan zouden we waarschijnlijk een ringvormige structuur zien.


De Halternevel is een van de helderste planetaire nevels die te zien zijn en heeft een magnitude van 7.4. Al met een goede verrekijker en onder een donkere hemel is hij zichtbaar als een wazig vlekje.

Halternevel.JPG


Ringnevel

De Ringnevel, die ongeveer 0,9 lichtjaar groot is, dankt zijn naam aan zijn duidelijke ringvorm. We kijken van de bovenkant tegen dit object aan. Als we het object van de zijkant zouden zien, dan zou het er waarschijnlijk net zo uit zien als de Halternevel. De nevel staat in sterrenbeeld Lier (Lyra) en is in 1779 ontdekt door Antoine Darquier. Zijn leeftijd wordt geschat tussen de 6.000 en 8.000 jaar.


De Ringnevel heeft een magnitude van 9 en is door een grote verrekijker nauwelijks te onderscheiden van een gewone ster. Met een grotere telescoop is duidelijk de structuur te zien.

RingNebulaNASA.jpg


Uilnevel

De Uilnevel werd in 1781 door Charles Messier opgenomen in zijn catalogus als Messier 97. Pas 67 jaar later kreeg deze nevel de naam: Uilnevel van Lord Rosse. Hij zag in de nevel 2 donkere plekken en vond dat het object hierdoor leek op de kop van een uil.


De Uilnevel is ongeveer 6.000 jaar oud en staat op ca 2.600 lichtjaar van de aarde. Doordat het object erg lichtzwak is, een van de zwakste objecten uit de Messiercatalogus, is het niet zichtbaar door een kleine telescoop. Pas door een grotere telescoop wordt er een wazig vlekje zichtbaar in het sterrenbeeld Grote Beer (Ursa Major).

Uilnevel.jpg




Demelza Ramakers (28 mei 2007)