Dubbelsterren

Uit Astrowiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Wat zijn een dubbelsterren?[bewerken]

Dubbelsterren zijn twee sterren die om elkaar heen draaien, maar dit kunnen er ook meer zijn. De aparte sterren van een dubbelster worden componenten genoemd. De helderste ster van een dubbelstersysteem noemt men de hoofdster. De zwakkere de begeleider. Meer dan 50% van de bekende sterren blijkt deel uit te maken van een dubbelstersysteem.

Visuele dubbelsterren zijn sterren die, vanaf de aarde gezien, te splitsen zijn in een telescoop. Met het blote oog lijkt het maar één ster, terwijl als je door een telescoop kijkt, blijkt dat het twee sterren zijn. Als deze sterren daadwerkelijk om elkaar heen draaien, gaat het om fysische dubbelsterren. Als het alleen maar lijkt, vanaf de aarde gezien, dat de twee sterren dicht bij elkaar staan, maar in werkelijkheid ver van elkaar af staan, en niet rond elkaar draaien, dan spreken we van optische dubbelsterren. Er zijn ook nog dubbelsterren die niet als zodanig herkent worden door een telescoop. Met behulp van een spectroscoop kan men erachter komen of het al dan niet om een dubbelster gaat. Deze dubbelsterren heten ook wel spectroscopische dubbelsterren.

Mizar-alcor.jpg

Hun zwaartepunt van een dubbelstersysteem ligt tussen de twee sterren in. Als de twee sterren even zwaar zijn, dan ligt het zwaartepunt precies in het midden en draaien de sterren mooi rond elkaar. Als een van de twee sterren zwaarder is dan de ander, dan ligt het zwaartepunt dichter bij de zwaarste ster. Het gemeenschappelijk middelpunt noemt men ook wel barycentrum. De tijd die de ster nodig heeft om rond het barycentrum te draaien noemen we de periode van de dubbelster. Hoe korter de periode, hoe sneller de sterren om elkaar heen draaien.

Als de componenten in een dubbelster ver van elkaar af staan, zullen ze elkaar niet beïnvloeden en hebben ze een evolutie zoals die van een enkele ster. Componenten die dicht bij elkaar staan zullen echter wel invloed op elkaar hebben tijdens hun levensfasen. Iedere ster heeft een gebied van zwaartekracht om zich heen dat ervoor zorgt dat de materie niet ontsnapt aan de ster. Dit gebied heet de Roche-lob. Zolang de ster binnen dit gebied blijft, zal er niet veel materie ontsnappen. Maar als een ster in zijn rode reuzenfase komt, dan zwelt de ster op en kan buiten de Roche-lob ‘grens’ komen (omdat er geen massa bijkomt of afgaat, blijft de Roche-lob op zijn plek). In het geval van een dubbelster waarbij de sterren dicht bij elkaar staan, zullen de sterren in de rode reuzenfase materie aan elkaar overdragen. De evolutie van een ster kan op deze manier drastisch veranderd worden. Zware sterren zullen in sommige gevallen bijvoorbeeld niet als supernova eindigen, maar als witte dwerg. De ster die de materie invangt zal zwaarder worden.

Kan ik zelf dubbelsterren waarnemen?[bewerken]

Het is niet moeilijk dubbelsterren waar te nemen. Mizar en Alcor, de bekende optische dubbelster, zijn onder gunstige omstandigheden al met het blote oog te scheiden. Om meer dubbelsterren te zien moet je beschikken over een goede verrekijker of telescoop. Als je je kijker op de dubbelster richt, kun je vaak 2 sterren ontdekken. Omdat deze zo dicht bij elkaar staan is ook het kleurverschil goed te zien, als die er is. Bij gewone sterren aan de hemel is dit niet zo goed te zien omdat een referentiepunt (een andere ster) veel verder weg staat. Dubbelsterren kunnen trouwens goed gebruikt worden om het scheidend vermogen van een telescoop te bepalen.


Uitgelicht[bewerken]

Mizar & Alcor

Mizar en Alcor, het bekende optische dubbelsterpaar kun je vinden in sterrenbeeld Ursa Major (Grote Beer). De op een na laatste ster van de steel in het steelpannetje is Mizar. Uit afstandsmetingen blijkt dat Mizar en Alcor tussen de 0,75 en 3 lichtjaar van elkaar verwijderd zijn. Het is daarom onwaarschijnlijk dat het duo een fysische dubbelster is. Mizar heeft zelf ook nog eens een begeleider: Mizar B. Deze is alleen met een middelgrote telescoop zichtbaar. Later bleek dat Mizar A ook weer dubbel is. Deze is niet te zien met telescopen en kan alleen ‘gezien’ worden door het gebruik van een spectroscoop.

Mizar.JPG


Albireo

Albireo, ook wel Beta Cygni, in het sterrenbeeld Cygnus (Zwaan) is een mooie fysische dubbelster om in de zomer met een verrekijker (minimaal 7x50) te bekijken. Albireo is de onderste ster van het ‘kruis’. De helderste ster heeft een magnitude van 3,2 en is oranje/geel van kleur. De begeleider is blauw en heeft een magnitude van 5,2. Albireo staat op een afstand van 385 lichtjaar van de aarde.

Albireo.JPG


Castor

Castror, of Alpha Gemini, kun je vinden in sterrenbeeld Gemini (Tweelingen). De hoofdster heeft een magnitude van 2 en is blauw/wit van kleur. De begeleider heeft een magnitude van 2,8 en kleurt geel. De componenten in deze dubbelster zijn beide ook weer spectroscopische dubbelsterren.

Castor.JPG



Demelza (25 juni 2007)