Bolvormige sterrenhopen

Uit Astrowiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Wat zijn bolvormige sterrenhopen?[bewerken]

Bolvormige sterrenhopen, of bolhopen, zijn groepen sterren die door hun zwaartekracht bij elkaar blijven. Deze sterrenhopen bevinden zich om en in sterrenstelsels. Deze objecten komen vaak voor en zijn een algemeen verschijnsel. Er zijn alleen al in onze Melkweg zo’n 150 bekend. Sommige bolvormige sterrenhopen zijn zeer zwaar en tellen miljoenen zonmassa’s. Waarschijnlijk waren zij ooit de kernen van sterrenstelsels die rond een gaststelsel draaiden, zoals de Magelhaense wolken rond ons Melkwegstelsel draaien. De meeste bolvormige sterrenhopen bevatten enkele honderdduizenden sterren, maar, op enkele uitzonderingen na, lijkt iedere bolhoop sterren te bevatten die gelijktijdig zijn ontstaan.


Bolhopen zijn vrij stabiel. Dit komt door hun onderlinge zwaartekracht. Toch bevindt er zich in de bolhoop een hoop open ruimte. Sterren kunnen vrij dicht in de buurt van elkaar komen, en dit kan zelfs tot botsingen uitlopen.


De meeste bolvormige sterrenhopen zijn zeer oud en waarschijnlijk gelijktijdig met hun gaststelsel ontstaan. Ze behoren tot de oudst bekende objecten. Hun leeftijd is ietsje jonger dan de leeftijd van het heelal. Er bestaan echter enkele bolvormige sterrenhopen die blauw zijn. Dit is een indicatie van jonge, hete sterren. Het is nog niet bekend of bolvormige sterrenhopen ook later kunnen vormen, maar er zijn indicaties dat deze jonge sterrenhopen ook kunnen ontstaan tijdens de botsing tussen twee sterrenstelsels.

Bolhopen vormen een grote halo rond sterrenstelsels. Waarschijnlijk bevinden zich in en rond ieder stelsel bolvormige sterrenhopen.

M10.jpg

Kan ik zelf bolvormige sterrenhopen waarnemen?[bewerken]

Jazeker! Veel bolhopen zijn al met een verrekijker zichtbaar als een wazig vlekje. De Herculesbolhoop (M13) is op een donkere nacht zelfs al te zien met het blote oog! Door kleine telescopen zien veel bolhopen eruit als een wazige vlek, maar hoe groter je telescoop, hoe meer detail je kunt waarnemen.



Uitgelicht[bewerken]

Herculesbolhoop

De Herculesbolhoop is in 1714 ontdekt door Edmond Halley in het sterrenbeeld Hercules. De leeftijd wordt geschat op 12 miljard jaar en het bevindt zich op een afstand van ongeveer 25.100 lichtjaar van de aarde. In 1764 nam Charles Messier het object op in zijn catalogus onder nummer 13 (M13).

Met een magnitude van 5.8 is de bolhoop op een donkere nacht met gunstige omstandigheden al met het blote oog zichtbaar als een wazige vlek.

Herculesbolhoop.JPG


Messier 22

M22, in het sterrenbeeld Boogschutter (Sagittarius), werd in 1665 ontdekt door Abraham Ihle en werd in 1764 door Charles Messier opgenomen in zijn catalogus. Met een afstand van 10.400 lichtjaar van de aarde is het een van de meest nabije bolhopen. Zijn diameter bedraagt maar liefst 97 lichtjaar. De sterren in deze bolhoop (meer dan 100.000 sterren) draaien rond hun centrum van de bolhoop. De bolhoop draait op zijn beurt rond het centrum van de Melkweg.

Met een magnitude van 5.1 is het object goed te zien door een verrekijker.

Messier 22.JPG


Messier 55

Nicolas Louis de Lacaille ontdekte deze bolhoop in 1751 in sterrenbeeld Boogschutter (Sagittarius). Charles Messier nam het object bijna 30 jaar later op in zijn bekende catalogus. M55 staat op 17.300 lichtjaar van de aarde en heeft een diameter van ongeveer 100 lichtjaar.

Met een magnitude van 6,3 is deze bolhoop gemakkelijk te zien door een verrekijker op donkere avonden.

M55.jpg



Demelza Ramakers (11 juni 2007)